Homo historicus 2008. Гадавiк антрапалагiчнай гiсторыi

пад. рэд. А.Ф. Смаленчука з удзелам I.М. Дубянецкай

Вiльня: ЕГУ, 2008. – 520 с.

ISBN 978-9955-773-16-0

УДК 93/99

ББК 63.3

Н76

Гадавік Homo historicus 2008 змяшчае навуковыя тэксты і дакументы, якія дэманструюць магчымасці антрапалагічнага падыходу да вывучэння мінулага Беларусі. Матэрыялы зборніка датычаць гістарычнай біяграфістыкі, гісторыі ментальнасці, даследавання сям’і, вуснай гісторыі, гістарычнай памяці, палітыкі гісторыі ды інш.

Аўтары большасці публікацый імкнуліся вызваліць Чалавека беларускай гісторыі з палону навязаных стэрэатыпаў і генералізаваных схем.

Змест
Сontents

Замест прадмовы. Антрапалагічная гісторыя і беларуская гістарыяграфія

Гісторыя, антрапалогія, этналогія, філасофія
History, Anthropology, Ethnology, Philosophy

Алесь Смалянчук (Вільня – Гродна). Радкевіч versus Каліноўскі?
Alies Smaliancuk (Vilnia – Hrodna). Radkievic versus Kalinouski?

Вольга Бабкова (Мінск). Свет пачуццяў i свет рэчаў: Шляхецкія тэстаменты другой паловы ХVI ст.
Volha Babkova (Minsk). The World of Emotions and the World of Things: the Wills from the 16-17 cent. Registers as a Source for the Everyday History

Наталля Сліж (Гродна – Вільня). Як вярнуць збеглую жонку: прыгоды з жыцця Ульяны Гарнастаевай з роду Багавіцінавічаў (?–1575)
Natallia Sliz (Hrodna – Vilnia). How to Return a Runaway Wife: The Adventures of Ulliana Harnastajeva of the Bahavicinavicy Family

Уладзіслаў Іваноў (Вільня – Віцебск). Пра беларускі ўплыў на віцебскіх старавераў
Uladzislau Ivanou (Vilnia – Viciebsk). The Belarusian Influence on the Viciebsk Staraviery

Ірына Раманава, Сяргей Хоміч (Мінск). Адаптацыя былых рэпрэсiраваных да вольнага жыцця
Iryna Ramanava and Siarhiej Chomic (Minsk). The Former Repressed Persons’ Adaptation to Social Life

Владимир Лявшук (Гродно). Происхождение иезуитской системы образования
Uladzimir Liaušuk (Hrodna). The Origin of the Jesuit Educational System

Аляксей Дзермант (Мінск). Генезіс правасвядомасці як фактар сацыяльна-гістарычных пераўтварэняў
Аliaksiy Dzermant (Міnsk). The Origin of Law Awareness as a Factor of Social and Cultural Transformation

Ірына Дубянецкая (Мінск – Вільня). Сьцяжыны пазнаньня: прырода міту і функцыi міталогіі ў старажытным сьвеце
Iryna Dubianetskaya (Minsk – Vilnia). Routes of Perception . The Nature of Myth and the Function of Mythology in the Ancient World

З гісторыі навукі
From the History of Science

Владзімеж Паўлючук (Беласток). Беларусы як этнічная група (спроба сацыялагічнай інтэрпрэтацыі)
Wlodzimierz Pawluczuk (Bialystok). The Belarusians as a Distinct Ethnic Group

Гістарычная біяграфістыка
Historical Biographies

Ганна Энгелькінг (Варшава). Юзаф Абрэмбскі (1905–1967): да біяграфіі антраполага
Anna Engelking (Warsaw). Jуzef Obrebski (1905–1967): Towards the Anthropologist’s Biography

Рімас Мікніс (Вільня). Міхал Ромэр (1880–1945): штрыхі да палітычнай біяграфіі краёўца
Rimas Miknys (Vilnia). Some Michal Romer’s (1880–1945) Biography Traits

М.Доўнар-Запольскі: штрыхі да партрэта навукоўца
M. Dounar-Zapolski: Drafts for the Scholar’s Portrait

Валянціна Лебедзева (Гомель). Мiтрафан Доўнар-Запольскі ў 1888-1892 гг.: нараджэнне беларускага навукоўца
Valiancina Liebiedzieva (Homiel). M. Dounar-Zapolski in 1888-1892: The Birth of a Belarusian Scholar

Алесь Смалянчук (Вільня – Гродна). М. Доўнар-Запольскі: першыя публікацыі і першыя водгукі (1888–1891)
Alies Smaliancuk (Vilnia – Hrodna). Dounar-Zapolski: First Publications and First Reactions

Александр Карский (Санкт-Петербург). Скандал вокруг одной рецензии
Alexander Karski (St. Petersburg). The Scandal Around One Review

Митрофан Довнар-Запольский. Белорусское прошлое (Минский листок, 1888)
Mitrafan Dounar-Zapolski. Belarusian Past (Minskij Listok, 1888)

Гісторыя і памяць
History and Memory

Міраслаў Грох (Прага). Нацыянальная гісторыя як канструкцыя: чэшскае выключэнне ці еўрапейская норма?
Miroslav Hroch (Praha). National History as Construction: the Czech Exception or the European Norm?

Другая сусветная вайна ў гісторыі і памяці
World War II in History and Memory

Крыстаф Клесман (Патсдам). Палітыка гісторыі і калектыўны ўспамін: паняцці, праблемы і гістарычныя прыклады
Kristof Klessmann (Potsdam). Politics of History and Collective Memory: Notions, Problems, and Historical Examples

Альвідас Нікжэнтайціс (Вільня). Другая сусветная вайна ў культурнай памяці жыхароў Цэнтральна-усходняй Еўропы: дамінантная і дыскрымінаваная памяцi
Alvydas Nikzentaitis (Vilnia). World War II in the Cultural Memory of the Central-Eastern Europeans: The Dominant and Discriminated Memory

Алесь Смалянчук (Вільня – Гродна). Школьны пад ручнік гісторыі Беларусі як “месца памяці / месца забыцця” пра Другую сусветную вайну
Alies Smaliancuk (Vilnia – Hrodna). School-Books of Belarusian History as the «Place of Remembering»/ «Place of Forgetting» the World War II

Воля Шаталава (Мінск). Цені вайны: паліцэйскія і партызаны ў памяці насельніцтва беларускай вёскі
Volia Šatalava (Minsk). The Shadows of the War: The Policemen and the Partisans in the Belarusian Villagers’ Memory

Арунас Бубніс (Вільня). Беларусы ў Генеральнай акрузе “Літва” (1941–1944 гг.)
Arunas Bubnys (Vilnia). The Belarusians’ Position and Activities During the Nazi Occupation of Lithuania (1941–1944)

Ян Ежы Мілеўскі (Беласток). Польская памяць пра Другую сусветную вайну: нацыянальная ці грамадзянская? (на прыкладзе Падляскага ваяводства)
Jan Jerzy Milewski (Bialystok). The Polish Memory of the World War II: The National and Social Memory? (on the Podlaskie wojewodztwo example)

Ірэна Шуцінене (Вільня). Другая сусветная вайна ў калектыўнай памяці жыхароў Літвы
Irena Šutinienie (Vilnia). World War II in the Lithuanians’ Collective Memory

Евгений Розенблат (Брест). Юденраты в Беларуси: проблема еврейской коллаборации
Jauhien Razienblat (Brest). The Judenrats in Belarus: Problems of the Jewish Collaborationism

Крыніцы, бібліяграфія
Sources, Bibliography

Айда Грибене (Вильнюс). Белорусская печать межвоенного времени в коллекции отдела старой периодики библиотеки АН Литвы (издания Вильнюса и Каунаса)
Aida Grybienie (Vilnia). Belarusian Periodicals of the Interwar Period from the Old Periodicals Department at the Library of the Academy of Science of Lithuania (published in Vilnius and Kaunas)

Рэпліка з нагоды ад наго выдання (А. Смалянчук)
A Rejoinder on the Occasion of One Publication (by A. Smaliancuk)

Дакументы
Documents

Праблема цывільнай улады ва ўмовах нямецкай акупацыі (Усходняя Беларусь, 1941 г.) (падрыхтоўка да друку В. Шаталавай)
The Problem of the Civil Authorities during the Nazi Occupation (Eastern Belarus, 1914), (edited by V. Šatalava)

Фама Iллiч Вячорка (Пінск). У краiне продкаў (падрыхтоўка да друку І.Чарнякевіч)
Thomas Viacorka (Pinsk). In the Land of the Ancestors (edited by I. Carniakievic)

“Рамяство мяне выратавала…” Успаміны Аляксандра Сцяпанавіча Шпака (падрыхтоўка да друку І. Раманавай і І.Махоўскай)
‘My Trade Has Saved Me…’ Aliaksandr Špak (edited by I. Ramanava and I. Machouskaja)